Gegevensbescherming in het licht van een no-deal Brexit

Op 23 juni 2016 stemde de bevolking van het Verenigd Koninkrijk over de gezamenlijke toekomst van het Verenigd Koninkrijk en de Europese Unie. Het referendum werd beslecht in het voordeel van diegenen die opteerden voor een zogenaamde Brexit, het uittreden van het Verenigd Koninkrijk uit de Europese Unie. Het uittreden zou op 29 maart 2019 om 23u lokale tijd moeten gebeuren, en vanaf 30 maart 2019 zou het Verenigd Koninkrijk geen deel meer uitmaken van de Europese Unie.

Er is evenwel nog steeds geen duidelijkheid op welke wijze deze uittreding zal gebeuren. Het Britse Lagerhuis raakt het maar niet eens over een Brexit-deal, waardoor de kans dat het Verenigd Koninkrijk de Europese Unie verlaat zonder deal niet onbestaande is. Wat betekent dit scenario eigenlijk voor gegevensbescherming en de transfer van persoonsgegevens van en naar het VK?

Verenigd Koninkrijk als derde-land

Het Verenigd Koninkrijk heeft in zijn European Union (Withdrawal) Act 2018 vastgesteld dat de Algemene Verordening Gegevensbescherming opgenomen zal worden in het nationale recht, in het geval van een no-deal. Dit betekent dat wat betreft de bescherming van persoonsgegevens voor inwoners van het VK dezelfde beschermingsstandaarden gehanteerd zullen worden. Op dit vlak wijzigt er vooralsnog niets.

De transfer van persoonsgegevens naar het Verenigd Koninkrijk wordt evenwel aan andere regels onderworpen, aangezien het VK geen lid meer zal zijn van de Europese Unie en gezien moet worden als een derde-land. De Algemene Verordening Gegevensbescherming wijdt een heel hoofdstuk aan de regelgeving omtrent de doorgiften van persoonsgegevens aan derde landen of internationale organisaties (Hoofdstuk V).

Transfers van persoonsgegevens naar derde landen zijn niet per definitie verboden, maar zijn slechts toegestaan indien de Europese Unie over genoeg garanties beschikt dat een zekere mate van gegevensbescherming voorzien kan worden. Dit is het geval indien er adequaatheidsbesluiten zijn uitgevaardigd door de Europese Commissie (art. 45), er passende waarborgen voorzien zijn (art. 46), er sprake is van bindende bedrijfsvoorschriften (art. 47) of er sprake is van specifieke situaties die afwijkingen toelaten (art. 49).

Adequaatheidsbesluit

Een adequaatheidsbesluit houdt in dat de Europese Commissie het derde land aanmerkt als een land met een passend beschermingsniveau. Er hoeven door een exporteur van gegevens geen extra waarborgen voorzien te worden. Een doorgifte van gegevens naar een land waarvoor een adequaatheidsbesluit geldt, wordt op deze wijze vergelijkbaar met de overdracht van gegevens binnen de Europese Unie. Dergelijk adequaatheidsbesluit bestaat (nog) niet voor het Verenigd Koninkrijk, aangezien dit niet nodig was.

Het is mogelijk dat de EU een adequaatheidsbesluit goedkeurt in de toekomst, al is het wat dat betreft nog koffiedik kijken. Het goedkeuren van een adequaatheidsbesluit zou hoe dan ook nog even op zich laten wachten, aangezien een procedure gevolgd moet worden waarbij verschillende instellingen betrokken zijn. Het moet voorgesteld worden door de Europese Commissie, vervolgens dient de EDPB hierover een opinie te formuleren, daarna dient goedkeuring  verleend te worden door afgevaardigden van de EU-landen en tenslotte moet het besluit aangenomen worden door de Europese Commissie. Zolang zo’n besluit niet bestaat voor het Verenigd Koninkrijk zal de overdracht van gegevens op een andere rechtsgrond moeten berusten.

Passende waarborgen

De overdracht van gegevens naar derde landen mag plaatsvinden indien er passende waarborgen worden geboden met betrekking tot gegevensbescherming en op voorwaarde dat de personen wiens gegevens verwerkt worden over afdwingbare rechten en rechtsmiddelen kunnen beschikken. Er bestaan verschillende instrumenten die garanderen dat er passende waarborgen voor handen zijn.

Bindende bedrijfsvoorschriften

Een eerste instrument is het gebruik van bindende bedrijfsvoorschriften (ofwel Binding Corporate rules). Ondernemingen die zich binnen eenzelfde ondernemingsgroep bevinden mogen hierbinnen gegevens uitwisselen, ook al bevinden niet alle ondernemingen zich op het grondgebied van de Europese Unie. Dit is evenwel enkel toegestaan indien er bindende bedrijfsvoorschriften voorhanden zijn en slechts indien ze in overeenstemming zijn met de Algemene Verordening Gegevensbescherming.

De bedrijfsvoorschriften moeten worden goedgekeurd via een omslachtige procedure door zowel de nationale bevoegde autoriteit als het European Data Protection Board (EDPB). Europese ondernemingen die samen in een ondernemingsgroep zitten met ondernemingen uit het Verenigd Koninkrijk kunnen dus op basis van deze bindende bedrijfsvoorschriften toch gegevens overmaken. Het is mogelijk dat voor een ondernemingsgroep reeds bindende bedrijfsvoorschriften golden en er dus geen nieuwe procedure tot goedkeuring moet worden ingesteld.

Standaard contractuele bepalingen

De overdracht van gegevens is ook toegestaan indien er gebruik wordt gemaakt van modelcontractbepalingen die zijn goedgekeurd door de Europese Commissie. De Europese Commissie heeft op dit moment drie categorieën van standaardbepalingen of modelcontracten goedgekeurd. Hier mogen door de partijen geen wijzigingen in aangebracht worden, al mogen ze wel worden opgenomen in een bredere overeenkomst.

Het gebruik van specifieke ad hoc contractuele bepalingen, als aanvullende wijzigingen van de standaardbepalingen, is ook toegestaan. Deze moeten echter wel goedgekeurd worden door de nationale gegevensbeschermingsautoriteit, nadat het EDPB hierover advies heeft gegeven.

Dit betekent dat Europese ondernemingen, willen ze gegevens overdragen naar het Verenigd Koninkrijk en in het geval er geen bindende bedrijfsvoorschriften voor handen zijn, hun bestaande contracten zullen moeten herzien en de standaardbepalingen in hun overeenkomst zullen moeten opnemen. Indien er geopteerd wordt om ad hoc contractuele bepalingen te voorzien dan zullen de gegevens pas overgedragen mogen worden nadat de ad hoc contractuele bepalingen zijn goedgekeurd.

Gedragscode of certificeringsmechanismen

Federaties of sectororganisaties kunnen ook gedragscodes of certificeringsmechanismen voorzien waarin naleving van de Algemene Verordening Gegevensbescherming voorzien wordt. Er zullen wel bindende en afdwingbare toezeggingen opgenomen moeten worden zodat de naleving ook effectief wordt verzekerd. Een grensoverschrijdende gedragscode zal goedgekeurd moeten worden door de Europese Gegevensbeschermingsautoriteit (EDPB).

Het uitwerken van gedragscodes, en de goedkeuring ervan is opnieuw gebonden aan een omslachtige procedure, waardoor dit nog niet meteen het meest flexibele instrument is om te voldoen aan de Algemene Verordening Gegevensbescherming.

Afwijkingen voor specifieke situaties

Tot slot zijn er nog verschillende afwijkingen die het mogelijk maken dat gegevens toch zullen worden overgedragen aan een derde-land zonder dat één van de hierboven beschreven instrumenten gebruikt moet worden.

  • Doorgifte is toegestaan wanneer een betrokken persoon expliciet instemt met de overdracht van persoonsgegevens nadat deze werd ingelicht over de risico’s van de overdracht;
  • Doorgifte is toegestaan indien ze noodzakelijk is voor de uitvoering (of het sluiten) van een overeenkomst tussen de betrokkene en de verwerkingsverantwoordelijke of voor de uitvoer van precontractuele maatregelen op verzoek van de betrokkene;
  • Doorgifte is noodzakelijk wegens zwaarwichtige redenen van algemeen belang;
  • Doorgifte is noodzakelijk voor het instellen of uitoefenen van een rechtsvordering;
  • Doorgifte is noodzakelijk in verband met dwingende en gerechtvaardigde belangen van de organisatie.

Deze afwijkingen zullen altijd geval per geval bekeken moeten worden. Het inwinnen van juridisch advies is aangeraden wegens de complexiteit van de materie.

Import van gegevens in de Europese Unie

De Europese Gegevensbeschermingsautoriteit heeft al laten weten dat er geen wijzigingen zullen optreden wat betreft de gegevensoverdracht van het VK naar de Europese Economische Ruimte, ook niet in het geval van een no-deal. Gegevens uit het VK zullen dus nog steeds mogen worden overgedragen zonder belemmeringen.

Wat kan u doen?

Het scenario van een no-deal Brexit is zeker niet uitgesloten. Het is dan ook ten zeerste aan te raden uw onderneming hierop voor te bereiden. Om blijvende naleving met de Algemene Verordening Gegevensbescherming te garanderen zijn er al verschillende stappen die u kan ondernemen.

Eerst en vooral: creëer een duidelijk overzicht wat betreft uw gegevensflow. Indien u gegevens deelt met het Verenigd Koninkrijk, ga dan na welk instrument het meest geschikt is om in overeenstemming te blijven met de Algemene Verordening Gegevensbescherming. Interne documenten, alsook de privacyverklaring zullen aangepast moeten worden om aan te duiden dat gegevens worden verzonden naar een derde land.

Om onzekerheden omtrent de correcte naleving van de Algemene Verordening Gegevensbescherming te verhelpen, kunt u ons kantoor steeds contacteren voor juridisch advies.

Wout Hendrick

 

0 antwoorden

Plaats een Reactie

Meepraten?
Draag gerust bij!

Geef een reactie

Het e-mailadres wordt niet gepubliceerd. Vereiste velden zijn gemarkeerd met *